Tranh làng sình và giá trị tâm linh người việt xưa

Tranh làng Sình là một dòng tranh dân gian nổi tiếng có nguồn gốc từ làng Lại Ân (còn gọi là làng Sình) thuộc xã Phú Mậu, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế. Đây là loại tranh được hình thành cách đây hơn 400 năm, gắn liền với đời sống tâm linh và tín ngưỡng của người dân miền Trung.

Mỗi bức tranh làng Sình không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn phản ánh niềm tin, triết lý sống và tâm hồn của người Việt xưa.

Nguồn gốc và ý nghĩa của tranh làng Sình

Theo các tư liệu dân gian, tranh làng Sình ra đời từ thế kỷ 16–17, phục vụ nhu cầu tín ngưỡng trong các lễ cúng, đặc biệt là lễ cúng âm hồn và lễ cầu an. Người dân tin rằng treo hoặc đốt tranh làng Sình sẽ giúp cầu phúc, giải hạn và bảo vệ gia đình khỏi điều xui rủi.

Bên cạnh giá trị tâm linh, dòng tranh này còn là chứng nhân lịch sử của văn hóa Huế cổ – thể hiện qua bố cục giản dị, gam màu dân dã và hình ảnh mang đậm hơi thở cuộc sống thường ngày như:

• Tranh con vật (trâu, ngựa, gà, cá, rồng, phượng)
• Tranh nhân vật dân gian (ông Hoàng, bà Chúa, các vị thần)
• Tranh sinh hoạt (hội làng, đánh vật, múa lân)
• Tranh thờ (thần tài, tổ tiên, ông công ông táo)

Đặc điểm nổi bật của tranh làng Sình

Tranh làng Sình có những nét đặc trưng giúp phân biệt rõ với các dòng tranh khác như Đông Hồ hay Hàng Trống.

Dưới đây là những điểm làm nên bản sắc riêng của tranh làng Sình:

1. Chất liệu dân dã:
2. Tranh được in trên giấy dó hoặc giấy điệp, sau đó phủ một lớp điệp óng ánh làm nền. Màu sắc sử dụng hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên như than củi, lá cây, bột gạch, hoa hòe, nghệ vàng, chàm, tro bếp...
3. Kỹ thuật in mộc bản thủ công:
4. Mỗi bức tranh được khắc trên ván gỗ thị hoặc mít, sau đó in bằng tay từng lớp màu, thể hiện sự tỉ mỉ và khéo léo của nghệ nhân Huế.
5. Phong cách tạo hình đơn giản nhưng sinh động:
6. Hình ảnh trong tranh thường mang nét biểu tượng, không quá cầu kỳ về chi tiết, song lại biểu đạt được thần thái và ý nghĩa sâu sắc.
7. Gam màu đặc trưng:
8. Các tông màu chủ đạo thường là đỏ son, vàng đất, đen than, xanh lá, nâu gụ, tạo cảm giác gần gũi, ấm áp và cổ kính.

Các dòng tranh làng Sình phổ biến

Tùy vào mục đích sử dụng, tranh làng Sình được chia thành nhiều nhóm chính:

1. Tranh thờ

Đây là dòng tranh quan trọng nhất, dùng trong các lễ cúng tế. Chủ đề thường xoay quanh các vị thần, thánh, ông bà tổ tiên, thể hiện lòng thành kính và cầu an lành.

2. Tranh nhân vật

Mô tả những hình ảnh quen thuộc trong đời sống dân gian như ông Hoàng, bà Chúa, ông Táo, cô Cậu… Tranh mang tính tượng trưng cho các lực lượng siêu nhiên bảo vệ con người.

3. Tranh con vật

Gồm hình ảnh trâu, gà, cá chép, ngựa, hổ, rồng… được xem là biểu tượng của sức mạnh, tài lộc và may mắn.

4. Tranh sinh hoạt

Ghi lại những hoạt động văn hóa đặc trưng như hội vật, múa lân, đua ghe, cưới hỏi… thể hiện tinh thần vui tươi, đoàn kết của làng quê Việt.

Quy trình làm tranh làng Sình truyền thống

Để tạo nên một bức tranh làng Sình hoàn chỉnh, người nghệ nhân phải trải qua nhiều công đoạn thủ công tỉ mỉ:

1. Chuẩn bị ván khắc:
2. Chọn gỗ thị hoặc gỗ mít, khắc hình mẫu theo thiết kế truyền thống.
3. Chuẩn bị giấy và màu:
4. Giấy dó được tráng điệp, phơi khô. Màu được chế từ thảo mộc, khoáng chất tự nhiên.
5. In tranh:
6. Sử dụng chổi lá dừa hoặc bông vải quét màu lên ván, rồi in thủ công từng lớp.
7. Tô màu, hoàn thiện:
8. Sau khi in nét đen, nghệ nhân sẽ tô các mảng màu xen kẽ bằng cọ tre, tạo nên bố cục hài hòa và sắc thái riêng.

Giá trị văn hóa và nghệ thuật của tranh làng Sình

Tranh làng Sình không chỉ là sản phẩm mỹ thuật dân gian, mà còn là tư liệu quý giá phản ánh văn hóa, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người dân vùng Huế.

Dòng tranh này góp phần gìn giữ hồn cốt Việt Nam qua từng chi tiết mộc mạc, thể hiện tinh thần “uống nước nhớ nguồn”.

Ngày nay, tranh làng Sình không chỉ dùng để thờ cúng mà còn được trưng bày, sưu tầm và xuất khẩu như một biểu tượng của văn hóa Việt. Nhiều nghệ nhân như Huỳnh Văn Ba, Nguyễn Văn Cường đã có công phục dựng và phát triển nghề truyền thống này, đưa tranh làng Sình đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước.

Mua tranh làng Sình ở đâu?

Nếu bạn yêu thích nét nghệ thuật dân gian Việt, có thể tìm mua tranh làng Sình chính gốc tại làng Lại Ân (xã Phú Mậu, Thừa Thiên Huế) hoặc các cửa hàng mỹ thuật dân gian uy tín tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Khi chọn mua, bạn nên:

• Ưu tiên tranh có dấu vân khắc thủ công, nét in không quá đều đặn (dấu hiệu của tranh thật).
• Chú ý đến chất liệu giấy điệp và màu tự nhiên.
• Nên hỏi tên nghệ nhân hoặc cơ sở sản xuất để đảm bảo nguồn gốc.

Tranh làng Sình là minh chứng sống động cho tinh hoa văn hóa dân gian Việt Nam – nơi nghệ thuật, tâm linh và đời sống hòa quyện trong từng đường nét.

Giữa nhịp sống hiện đại, những bức tranh mộc mạc ấy vẫn giữ được sức sống bền bỉ, nhắc nhớ về một thời bình dị, chân quê và sâu sắc của dân tộc Việt.