Vai Trò Của pH Trong Nuôi Trồng Thủy Sản: Xu Hướng Quản Lý Chất Lượng Nước Hiện Đại

Trong nuôi trồng thủy sản, việc kiểm soát pH môi trường nước là một yếu tố sống còn quyết định tới sức khỏe, tăng trưởng và tỷ lệ sống của tôm, cá. Hiểu đúng chỉ số pH, nguyên nhân biến động và các giải pháp điều chỉnh giúp người nuôi giảm thiểu rủi ro, tối ưu chi phí và năng suất. Bài tin tức này phân tích chuyên sâu vai trò của pH trong nuôi trồng thủy sản, đi từ nguyên lý cơ bản tới thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, đồng thời gợi ý cách theo dõi và quản lý pH thật hiệu quả.

Tại Sao Chỉ số pH Quan Trọng Trong Nuôi Trồng Thủy Sản

Chỉ số pH là thước đo độ axit hoặc độ kiềm của môi trường, dựa vào nồng độ ion H⁺ hiện diện trong nước. Khi pH < 7, môi trường mang tính axit; pH = 7 là trung tính; pH > 7 có tính kiềm. Biến động pH ảnh hưởng tới các thông số lý, hóa và sinh học như oxy hòa tan, hoạt tính của chất độc như ammonia, nitrite, hiệu suất trao đổi ion qua da và mang của thủy sản.

Trong nuôi tôm sú, cá nước ngọt hay cá nước lợ, mức pH ổn định trong khoảng 7,2–8,8 được xem là phù hợp. Tốt nhất, pH nằm trong giới hạn 7,8–8,5 để hỗ trợ hoạt động trao đổi chất mạnh mẽ, tăng sức đề kháng, hạn chế stress. Nếu pH thay đổi quá lớn, đặc biệt vượt quá 0,5 trong một ngày, tôm cá dễ bị sốc, bỏ ăn, tăng nguy cơ bệnh tật và giảm tăng trưởng.

Ngoài ra, pH môi trường có ảnh hưởng gián tiếp lên các yếu tố khác như nền đáy ao, hệ vi sinh vật, sự sinh trưởng của tảo. Đất phèn hoặc nền đất dễ bị rửa trôi axit khi mưa, khiến pH rất thấp. Tảo và vi sinh vật trong ao sẽ thay đổi pH khi hoạt động trao đổi khí qua CO₂ trong ngày và đêm.

Đối với ao hồ, duy trì pH ổn định và phù hợp là yếu tố bắt buộc để cá sinh trưởng khỏe mạnh.

Các Yếu Tố Gây Biến Động pH Và Ảnh Hưởng Tới Thủy Sản

Nuôi trồng thủy sản chịu ảnh hưởng lớn từ sự thay đổi pH do các yếu tố nội tại và ngoại cảnh. Dưới đây là hai nhóm yếu tố quan trọng nhất, và cách chúng tương tác ảnh hưởng đến môi trường nuôi.

Các Yếu Tố Tự Nhiên Và Sinh Thái

Đất nền ao: nếu ao được đặt trên đất phèn hoặc đất có hàm lượng axit cao, khi mưa lớn hoặc thủy triều tràn vào, axit từ đất sẽ rửa trôi xuống ao, làm giảm pH nước. Việc cày bừa sâu hoặc san lấp ao kém chuẩn cũng làm phèn xì từ tầng đáy, khiến pH mất ổn định.

Tảo và vi sinh vật: ban ngày tảo thực vật hoạt động mạnh sẽ hấp thu CO₂, đẩy pH lên cao. Buổi chiều, khi ánh sáng giảm, tảo ngừng hoạt động mạnh, CO₂ tích tụ và pH giảm. Sự phân hủy tảo chết còn thải chất hữu cơ, làm tăng hoạt động vi sinh vật dị dưỡng, thải CO₂ gây giảm pH tiếp theo.

Chu kỳ ngày đêm và nhiệt độ: vào ban đêm, thiếu ánh sáng, quang hợp của tảo giảm mạnh, CO₂ tăng lên làm pH giảm. Nhiệt độ cao tăng tốc các phản ứng hóa học, làm cho các phản ứng sinh hóa trong nước diễn ra nhanh hơn, ảnh hưởng mật thiết đến sự dao động pH.

Ưu điểm của bút đo pH nước

Tác Động Đến Sức Khỏe, Tăng Trưởng Và Tỷ Lệ Sống

Khi pH thấp kéo dài, tôm cá sẽ chậm phát triển, còi cọc, khả năng hấp thu khoáng chất và thức ăn bị giảm. Các chất độc như ammonia hoặc nitrite trở nên hoạt tính cao hơn, vì vậy môi trường trở nên độc hại. Mức pH cao đột ngột cũng có thể gây sốc, tác động tới mang, da, làm giảm khả năng trao đổi oxy.

Đặc biệt trong giai đoạn nuôi nhanh, mật độ cao, hoặc ao nuôi nước lợ, môi trường dễ bị biến động pH nếu không có hệ đệm tốt. Những thay đổi pH lớn trong ngày có thể khiến tôm bỏ ăn, stress, tăng tỷ lệ mắc bệnh. Đối với nuôi cá giống hoặc giai đoạn ương, ổn định pH còn quan trọng hơn, vì các cá thể nhỏ rất nhạy cảm với thay đổi môi trường.

Giải Pháp Theo Dõi Và Ổn Định pH Trong Ao Nuôi

Quản lý pH không chỉ là đo đạc mà còn là phòng ngừa và xử lý kịp thời. MVTEK, với 13 năm kinh nghiệm cung cấp thiết bị đo lường, đề xuất các biện pháp và thiết bị hỗ trợ giúp người nuôi đạt hiệu quả cao nhất.

Bút đo pH Hiện Đại

Việc đo pH nên được tiến hành ít nhất hai lần trong ngày — vào sáng sớm và chiều muộn — để phát hiện biến động. Thiết bị đo pH điện tử với probe chống ăn mòn là lựa chọn ưu việt — đảm bảo độ chính xác cao, dễ vệ sinh và độ bền lâu dài. MVTEK cung cấp máy đo pH cầm tay, máy đo pH đa chỉ số (ph, nhiệt độ, độ dẫn điện) đáp ứng yêu cầu khắt khe trong môi trường nuôi trồng.

Probe pH nên được hiệu chuẩn định kỳ, ít nhất mỗi tuần, với dung dịch chuẩn (buffer) pH 4, pH 7 và pH 9. Sự đúng đắn trong hiệu chuẩn giúp giảm sai số đo và phản ánh đúng thực trạng môi trường ao nuôi. Bên cạnh đó, sử dụng cảm biến tự động hoặc hệ thống giám sát từ xa giúp người nuôi theo dõi pH liên tục, nhận cảnh báo khi vượt ngưỡng an toàn.

Biện Pháp Ổn Định pH Trong Ao

Đầu tiên, xử lý đáy ao bằng cách bón vôi sống hoặc vôi tôi. Tùy pH đất đáy, nếu pH nền ao > 6 thì bón từ 300–600 kg/ha, nếu pH nền rất thấp (< 5) thì lượng vôi cần tăng lên 1.500–2.000 kg/ha để nâng hệ đệm.

Thứ hai, xử lý nước ao: khi pH giảm thấp, nên rải vôi hoặc vôi tôi vào bờ ao lúc trời mát hoặc trước khi trời mưa, liều lượng khoảng 0,5–10 kg/1.000 m². Nếu pH sáng khoảng 7,5–7,8 và chiều chênh không quá 0,3, dùng vôi dolomit 30–50 kg cho diện tích 1.600 m²; nếu chênh cao hơn 0,5, cần bổ sung CaCO₃ hoặc sử dụng chế phẩm sinh học để tăng khả năng đệm.

Biện Pháp Ổn Định pH Trong Ao

Trong trường hợp pH quá cao, ví dụ > 8,3 vào buổi sáng, có thể xử lý bằng đường cát hoặc chế phẩm sinh học giúp phát triển vi sinh vật dị dưỡng phân hủy chất hữu cơ, sinh CO₂ để giảm pH. Nếu pH chiều vượt 9,0 do ánh sáng mạnh hoặc tảo phát triển quá mức, nên phun formol với liều lượng thích hợp (ví dụ 3–4 ml/m³) hoặc thay một phần nước ao để ổn định lại hệ thống.

Cuối cùng, duy trì độ cứng nước (hàm lượng Ca²⁺ và Mg²⁺) và hệ đệm tự nhiên đóng vai trò quan trọng. Việc sử dụng dolomit hoặc vôi giúp tăng độ cứng, tăng hệ đệm—giảm độ dao động pH theo ngày đêm — điều này giúp ao nuôi chịu đựng tốt hơn trong mùa mưa hoặc thời điểm tảo phát triển mạnh.

Trải Nghiệm Thực Tiễn Tại Việt Nam Và Bài Học Từ Thực Tế

Những ao nuôi tôm sú tại miền Nam Việt Nam rất dễ bị ảnh hưởng bởi đất phèn; các nông dân tại Bạc Liêu, Sóc Trăng đã áp dụng phương pháp bón vôi đáy ao kết hợp sử dụng thiết bị đo pH cầm tay của MVTEK để kiểm soát biến động. Kết quả là mức pH dao động hàng ngày trong khoảng ±0,3, tôm ăn tốt, tăng trưởng nhanh hơn trước khoảng 15–20%.

Ở vùng nuôi cá nước ngọt tại miền Trung, khi nhiệt độ tăng cao mùa hè, tảo phát triển mạnh buổi trưa khiến pH tăng tới 9,0. Việc sử dụng chế phẩm sinh học và che bóng một phần ao, cùng đo pH hai lần mỗi ngày, giúp giảm biến động và ngăn ngừa tình trạng cá bị stress.

Qua kinh nghiệm của nhiều hộ nuôi, việc đầu tư vào thiết bị đo pH chính hãng, probe chất lượng cao, hiệu chuẩn định kỳ và tư duy quản lý chủ động giúp giảm hao hụt, điều trị bệnh ít hơn, từ đó chi phí thức ăn và thuốc giảm đáng kể. MVTEK cam kết thiết bị đo pH của hãng được nhập khẩu chính hãng, độ bền cao, giá cả hợp lý, giúp người nuôi tiếp cận công nghệ dễ dàng hơn.

Địa chỉ mua bút đo pH chuyên dụng:

Quản lý pH trong nuôi trồng thủy sản không thể xem nhẹ nếu muốn nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường. Từ việc hiểu rõ chỉ số pH, biến động do các yếu tố tự nhiên, tới các biện pháp ổn định và thiết bị hỗ trợ, mỗi bước đều có vai trò nhất định trong thành công của nghề nuôi.

Để chọn được thiết bị phù hợp nhất cho nhu cầu của bạn, hãy tham khảo các sản phẩm uy tín từ các thương hiệu như Milwaukee, Kedida, Hanna... Mua hàng chính hãng và được tư vấn chi tiết tại các đơn vị phân phối uy tín như Mvtek.vn

Bạn cũng có thể ghé thăm website mvtek.vn – thuộc Công ty Cổ phần Công nghệ Mai Vũ, một trong những nhà phân phối uy tín trong lĩnh vực thiết bị kiểm định, đặc biệt là  thiết bị đo pH để bàn , điện cực đo pH. Với phương châm: sản phẩm chính hãng đa dạng – giá cả cạnh tranh – ưu đãi liên tục – dịch vụ khách hàng tận tâm và giao hàng miễn phí tại Hà Nội, TP.HCM, MVTEK cam kết mang đến cho khách hàng trải nghiệm mua sắm tuyệt vời và chu đáo.