Ngộ độc thực phẩm: nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa

Tình trạng ngộ độc thực phẩm là tình trạng khá phổ biến, có thể xảy ra với bất kỳ ai khi ăn phải thực phẩm bị nhiễm khuẩn hoặc bảo quản không đúng cách. Đặc biệt vào mùa hè, thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển nhanh, làm tăng nguy cơ ngộ độc. Sau đây Vietnhan.org sẽ lý giải nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa ngộ độc thực phẩm

Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm

Vi khuẩn, virus và ký sinh trùng

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ngộ độc thực phẩm. Con người có thể nhiễm bệnh khi ăn hoặc uống thực phẩm chứa các tác nhân gây hại như Salmonella, E. coli, Listeria, Campylobacter, Norovirus hoặc các loại ký sinh trùng như sán dây và Toxoplasma gondii. 

Những vi sinh vật này có thể xâm nhập vào thực phẩm trong quá trình: thực phẩm chưa chín, thực phẩm chế biến không đảm bảo vệ sinh và tiếp xúc với bề mặt nhiễm khuẩn cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Độc tố tự nhiên trong thực phẩm

Một số loại thực phẩm vốn chứa độc tố hoặc sinh độc tố khi bảo quản không đúng cách. Ví dụ như nấm độc, cá nóc, khoai tây mọc mầm hoặc hải sản nhiễm độc tố từ tảo biển. 

Hóa chất và thực phẩm bảo quản không đúng cách

Thực phẩm cũng có thể gây ngộ độc nếu bị nhiễm hóa chất như thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, chất tẩy rửa hoặc phụ gia sử dụng sai quy định. 

Việc bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ không phù hợp như để ngoài môi trường quá lâu tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển nhanh

Những thực phẩm dễ gây ngộ độc

Thịt, trứng và hải sản sống hoặc chưa nấu chín

Thịt, trứng và hải sản sống là nhóm thực phẩm có nguy cơ gây ngộ độc cao, đặc biệt hơn với thời tiết nóng ẩm. Đây là môi trường thuận lợi để các vi khuẩn như Salmonella, Campylobacter và Vibrio phát triển nếu thực phẩm không được bảo quản lạnh hoặc để vào môi trường bên ngoài quá lâu

Nấm độc và khoai tây mọc mầm

Có vô số tin tức về những người ăn phải nấm dại và khoai tây mọc mầm. Đây đều là những thực phẩm tiềm ẩn nguy cơ gây ngộ độc nếu sử dụng. 

Với khoai tây, khi bắt đầu mọc mầm sẽ sinh ra độc tố solanine. Độc tố này không chỉ tập trung ở phần mầm mà còn có thể lan sang lớp vỏ và phần thịt gần mầm. Vì vậy, rất khó xác định cắt bỏ bao nhiêu là an toàn, nên tốt nhất không nên sử dụng khoai tây đã mọc mầm.

Đối với nấm, việc phân biệt nấm ăn được và nấm độc bằng mắt thường rất khó. Nhiều loại nấm độc có hình dạng gần giống nấm ăn, thậm chí ngay cả người có kinh nghiệm cũng có thể nhầm lẫn. Do đó, không nên tự ý hái và chế biến nấm dại để tránh nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng.

Thực phẩm ôi thiu hoặc quá hạn sử dụng

Nhiều người nghĩ rằng ăn sau thời hạn 1 2 ngày thì vẫn sử dụng được. Tuy nhiên, hạn sử dụng được nhà sản xuất đưa ra để đảm bảo chất lượng và độ an toàn của sản phẩm. Sau thời điểm này, thực phẩm có thể bị biến đổi về thành phần, tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm mốc phát triển.

Ngay cả khi thực phẩm chưa có mùi lạ hoặc chưa xuất hiện dấu hiệu hư hỏng rõ rệt, bạn cũng không nên chủ quan sử dụng nếu đã quá hạn hoặc được bảo quản không đúng cách. 

Triệu chứng ngộ độc thực phẩm

Dấu hiệu thường gặp

Triệu chứng ngộ độc thực phẩm rất dễ nhận biết vì nó có thể xuất hiện chỉ sau vài giờ hoặc muộn hơn vài ngày, thậm chí vài tuần, tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh. Mức độ nghiêm trọng cũng khác nhau, từ nhẹ và tự khỏi đến nặng cần điều trị y tế.

Những dấu hiệu phổ biến bao gồm:

• Buồn nôn và nôn
• Tiêu chảy hoặc tiêu chảy ra nước
• Đau bụng, co thắt bụng
• Sốt trên 38°C
• Đau đầu, mệt mỏi, suy nhược cơ thể

Trong một số trường hợp nghiêm trọng do vi khuẩn hoặc ký sinh trùng, người bệnh có thể bị tiêu chảy ra , đau bụng dữ dội, đầy hơi kéo dài hoặc sụt cân. 

Hiếm gặp hơn, ngộ độc thực phẩm còn có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây nhìn mờ, khó nuốt, tê bì chân tay hoặc yếu cơ.

Khi nào cần đi bệnh viện?

Phần lớn các trường hợp ngộ độc thực phẩm có thể tự hồi phục sau vài ngày nếu được nghỉ ngơi và bù nước đầy đủ. Tuy nhiên, bạn nên đến cơ sở y tế ngay nếu gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Triệu chứng kéo dài trên 3 ngày hoặc ngày càng nghiêm trọng.
• Không thể uống hoặc mất nước trong hơn 24 giờ.
• Tiêu chảy ra , nôn ra hoặc đau bụng dữ dội.
• Sốt cao liên tục, có dấu hiệu mất nước như khô miệng, chóng mặt, tiểu ít.

Cách phòng ngừa ngộ độc thực phẩm

Ngộ độc thực phẩm hoàn toàn có thể phòng tránh nếu bạn chú ý từ khâu lựa chọn, chế biến đến bảo quản thực phẩm. Điều đáng lưu ý là thực phẩm nhiễm vi khuẩn vẫn có thể giữ nguyên mùi, vị và hình thức bình thường, vì vậy không nên đánh giá độ an toàn chỉ bằng cảm quan. Dưới đây là những nguyên tắc quan trọng giúp giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm.

Chế biến và bảo quản thực phẩm đúng cách

Nhiệt độ lý tưởng để nấu chín thức ăn tối thiểu 75°C hoặc đến khi chín hoàn toàn để tiêu diệt vi khuẩn. Với gia cầm, phần thịt bên trong phải chuyển sang màu trắng; cá và hải sản nên được nấu đến khi thịt trắng c.

Bên cạnh đó, cần bảo quản thực phẩm đúng cách như sau:

• Giữ nhiệt độ tủ lạnh dưới 5°C và tủ đông dưới -°C.
• Rã đông thực phẩm trong ngăn mát tủ lạnh hoặc bằng lò vi sóng, không để rã đông ở nhiệt độ phòng qua đêm.
• Ướp thực phẩm trong tủ lạnh thay vì để ngoài bếp.
• Để thức ăn nguội bớt trước khi cho vào tủ lạnh, tránh làm tăng nhiệt độ bên trong tủ.
• Rau, củ, quả nên được rửa sạch dưới vòi nước hoặc ngâm nước muối loãng rồi rửa lại trước khi sử dụng.

Tránh lây nhiễm chéo giữa thực phẩm sống và chín

Vi khuẩn từ thịt, cá hoặc hải sản sống có thể truyền sang thực phẩm đã nấu chín hoặc thực phẩm ăn sống nếu không được xử lý đúng cách.

Để phòng tránh, hãy sử dụng dao, thớt và dụng cụ riêng cho thực phẩm sống và thực phẩm chín hoặc rửa sạch, khử trùng kỹ trước khi dùng lại. Thịt sống nên được bảo quản ở ngăn dưới cùng của tủ lạnh để tránh nước thịt nhỏ xuống làm nhiễm bẩn các thực phẩm khác. 

Không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu hoặc nguy cơ hư hỏng

Không phải thực phẩm nhiễm vi khuẩn cũng có mùi hôi hay đổi màu. Nhiều loại vi khuẩn gây ngộ độc không làm thay đổi mùi vị hoặc hình thức bên ngoài, vì vậy việc "nhìn vẫn ngon" không đồng nghĩa với an toàn.

Hãy kiểm tra hạn sử dụng trước khi chế biến và loại bỏ thực phẩm đã quá hạn hoặc bảo quản sai cách. Nếu thực phẩm có dấu hiệu ôi thiu, nấm mốc, bao bì bị phồng hoặc đã để ở nhiệt độ phòng quá lâu, tốt nhất nên bỏ đi thay vì tiếc rẻ.

Giữ vệ sinh khi chế biến (rửa tay, vệ sinh dụng cụ, bề mặt bếp)

Hãy rửa tay và các bề mặt làm việc trước, trong và sau khi chuẩn bị thức ăn. Điều tương tự cũng áp dụng cho dụng cụ và thiết bị nhà bếp. Hãy rửa bằng nước ở nhiệt độ đủ cao và tráng sạch từng vật dụng bằng nước sạch.

Kết luận

Ngộ độc thực phẩm có thể xảy ra với bất kỳ ai, nhưng phần lớn đều có thể phòng tránh bằng cách lựa chọn thực phẩm an toàn, chế biến đúng cách và bảo quản hợp vệ sinh. Chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cho bạn và cả gia đình.

Tác giả: VN Blog

VN Blog được phát triển bởi đội ngũ biên tập viên có hơn 8+ năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nội dung số. Nội dung được xây dựng theo hướng chuyên sâu, ưu tiên tính chính xác, trải nghiệm thực tế và khả năng ứng dụng trong đời sống hằng ngày, giúp người đọc dễ tiếp cận và dễ áp dụng hơn.

Hotline: 0888.554.777

Email: vietnhanmarketing@gmail.com

Địa chỉ: 155 An Dương Vương, P. An Lạc, TP HCM