Trong bối cảnh nông nghiệp hiện đại đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ đất đai bạc màu, thoái hóa, đến việc sử dụng phân bón hóa học tràn lan, một câu hỏi lớn đặt ra là: Làm thế nào để vừa tăng năng suất, vừa bảo vệ được "sức khỏe" hệ sinh thái đất? Câu trả lời không nằm ở đâu xa, mà chính là sự trở lại mạnh mẽ của những giải pháp hữu cơ bền vững. Và trong số đó, phân bón hữu cơ Humic đang nổi lên như một thực thể dưỡng chất thầm lặng. Không chỉ đơn thuần là cung cấp dưỡng chất, thành phần chính là Axit Humic và Axit Fulvic còn là chìa khóa để cải tạo đất, giúp cây trồng phát triển toàn diện từ gốc rễ, thông qua việc tăng cường khả năng hấp thụ dưỡng chất và khả năng giữ nước, hướng đến một nền nông nghiệp xanh, sạch và hiệu quả.

Vậy phân bón hữu cơ Humic là gì? Hãy cùng Ecolar tìm hiểu trong bài viết này để khám phá loại phân bón này và vì sao nó được xem là giải pháp phục hồi đất và cân bằng dinh dưỡng cho đất, cây trồng và môi trường.

1. PHÂN BÓN HỮU CƠ HUMIC LÀ GÌ?

Phân bón Humic là một loại phân bón hữu cơ có thành phần chính là Axit Humic, Axit Fulvic và các hợp chất Humate. Đây là những thành phần quan trọng, giàu hàm lượng Carbon hữu cơ, tồn tại trong mùn hữu cơ của đất, được hình thành từ quá trình phân hủy xác bã thực vật qua hàng triệu năm dưới tác động của vi sinh vật (thường có nguồn gốc từ Than bùn hoặc Leonardite).

Đặc điểm nổi bật của các hợp chất này là khả năng giữ nước, liên kết các chất dinh dưỡng (thông qua phức chất Chelate) và kích thích hoạt động của vi sinh vật có lợi trong đất. Nhờ vậy, Humic không chỉ cung cấp dinh dưỡng trực tiếp cho cây mà còn đóng vai trò là chất điều hòa sinh trưởng, cải thiện toàn diện cấu trúc đất và môi trường sống cho bộ rễ, đặc biệt là nâng cao Khả năng Trao đổi Cation (CEC) của đất.

• Các dạng phân bón hữu cơ Humic trên thị trường
• Dạng bột: Thường chứa hàm lượng Axit Humic cao, dễ hòa tan trong nước để tưới gốc hoặc phun qua lá. Dạng này tiện lợi cho việc bón cây trong chậu hoặc diện tích nhỏ, phù hợp cho giai đoạn tăng cường đề kháng và kích thích ra rễ.
• Dạng hạt: Thường dùng để bón lót trực tiếp vào đất, phù hợp với các diện tích canh tác lớn. Dạng hạt giúp phân tan chậm, cung cấp dinh dưỡng từ từ và liên tục, phù hợp cho cây trồng phát triển lâu dài. Giá thành thường cao hơn so với dạng bột.
• Dạng lỏng: Dễ dàng hấp thu qua lá và rễ cây nhờ hoạt tính sinh học cao, dạng lỏng giúp cây hấp thụ dinh dưỡng nhanh chóng, đặc biệt hiệu quả khi cây cần phục hồi hoặc bón thúc tăng trưởng nhanh. Tuy nhiên, hàm lượng Humic Acid thường thấp hơn so với dạng bột và hạt, giá thành cũng cao hơn.

2. CÔNG DỤNG CỦA PHÂN BÓN HỮU CƠ HUMIC

• Đối với đất
• Tăng khả năng giữ nước và liên kết chất dinh dưỡng (nâng cao Khả năng Trao đổi Cation - CEC), cải tạo đất hiệu quả.
• Cải thiện cấu trúc đất, tạo độ thoáng khí, hạn chế xói mòn và rửa trôi, đồng thời giảm thất thoát dinh dưỡng (đặc biệt là phân bón khoáng đa lượng).
• Cung cấp nguồn thức ăn Carbon hữu cơ cho vi sinh vật có lợi, duy trì hệ sinh thái đất khỏe mạnh và hoạt tính sinh học cao.
• Giảm độ mặn, độ phèn (tăng Khả năng đệm pH), và giải độc đất khỏi kim loại nặng hoặc tồn dư hóa chất, từ đó tăng độ phì nhiêu.
• Phân giải chất hữu cơ khó tiêu thành dạng dễ hấp thu, hoạt hóa các nguyên tố vi lượng cho cây trồng.
• Đối với cây trồng
• Kích thích sự phát triển mạnh của bộ rễ (tăng cường ra rễ cám), giúp cây cố định tốt hơn.
• Thúc đẩy quá trình nảy mầm, sinh trưởng và tăng cường quang hợp.
• Giúp cây hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn thông qua quá trình Chelat hóa (giúp rễ dễ dàng hấp thụ các khoáng chất).
• Nâng cao sức đề kháng với sâu bệnh và giảm stress phi sinh học (như hạn hán, rét, ngập úng), giúp cây đạt sinh khối tối ưu.
• Kéo dài thời gian ra hoa, tăng tỷ lệ đậu quả, và tăng năng suất tổng thể.

3. LỢI ÍCH CỦA PHÂN BÓN HỮU CƠ HUMIC

• Đối với đất
• Duy trì độ màu mỡ lâu dài, hạn chế thoái hóa đất và bảo tồn chất mùn.
• Giảm chi phí cải tạo đất nhờ cải thiện tự nhiên khả năng giữ ẩm và dinh dưỡng.
• Phục hồi đất bạc màu, đất phèn, đất mặn, và tối ưu hóa pH đất cho sự phát triển của cây.
• Xây dựng hệ sinh thái đất cân bằng và bền vững, là nền tảng cho nông nghiệp bền vững.
• Đối với cây trồng
• Cây sinh trưởng khỏe, đạt năng suất cao và chất lượng nông sản vượt trội.
• Tăng độ ngon, ngọt, màu sắc và khả năng bảo quản của nông sản, hướng tới nông sản sạch và an toàn thực phẩm.
• Giảm nhu cầu sử dụng phân bón hóa học nhờ cây tận dụng tốt dinh dưỡng (tăng NUE).
• Hạn chế rủi ro từ thời tiết và sâu bệnh, tăng hiệu quả canh tác và lợi nhuận.
• Đối với môi trường
• Giảm lượng phân hóa học thải ra, hạn chế ô nhiễm nguồn nước và đất (đặc biệt là giảm dư lượng Nitrat).
• Tăng mật độ vi sinh vật có lợi, cân bằng hệ sinh thái đất.
• Góp phần giảm phát thải khí nhà kính thông qua việc lưu giữ Carbon hữu cơ trong đất.
• Hỗ trợ nông nghiệp bền vững, hướng tới sản xuất xanh và thân thiện môi trường.

4. TÍNH CHẤT VÀ THÀNH PHẦN CỦA PHÂN BÓN HỮU CƠ HUMIC

4.1 Tính chất của phân bón hữu cơ Humic

Phân bón Humic thường có màu nâu hoặc đen, biểu thị cho cường độ màu sắc và nồng độ Carbon hữu cơ có trong chúng. Do sở hữu tính keo mạnh mẽ và độ ổn định nhiệt cao, chúng được sản xuất dưới nhiều dạng như bột, hạt hoặc lỏng, rất dễ sử dụng trong canh tác hiện đại. Điểm đặc biệt của Humic là có khả năng liên kết Hydro giúp giữ nước và giữ phân rất tốt (tăng CEC), giúp cây không bị thiếu hụt dưỡng chất ngay cả trong điều kiện stress khắc nghiệt. Không chỉ vậy, phức hệ Humic còn cải tạo đất, làm cho đất tơi xốp, thông thoáng và giàu dinh dưỡng hơn nhờ phản ứng trao đổi ion.

Ngoài việc hỗ trợ cây trồng phát triển bộ rễ khỏe mạnh, hấp thu phân bón hiệu quả và tăng sức đề kháng (thông qua hoạt tính sinh hóa), Humic còn mang lại lợi ích lớn về môi trường. Khi sử dụng thường xuyên, Humic giúp cải tạo đất chua, đất phèn, đất mặn, đồng thời hạn chế việc rửa trôi phân bón ra nguồn nước, góp phần giảm ô nhiễm và bảo vệ hệ sinh thái đất. Có thể nói Humic không chỉ là thực thể dưỡng chất mà còn như một "chất hồi sinh" cho đất, giúp đất khỏe – cây khỏe – mùa màng bội thu.

4.2 Các thành phần chính của phân bón hữu cơ Humic

• Axit Humic: Là thành phần chính trong phân bón Humic, chiếm tỷ lệ cao nhất và có trọng lượng phân tử cao (do quá trình Polymer hóa). Chúng có khả năng hòa tan trong dung dịch kiềm loãng và không hòa tan trong nước. Axit Humic giàu Nhóm chức Carboxyl và Phenol, giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng khả năng giữ nước và dinh dưỡng thông qua liên kết ion, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của vi sinh vật có lợi trong đất.
• Axit Fulvic: Là dạng có trọng lượng phân tử nhỏ hơn và tính linh động cao hơn so với Axit Humic, nó hòa tan được trong mọi mức pH. Nhờ kích thước nhỏ, nó dễ dàng thẩm thấu vào cây trồng, giúp tăng cường khả năng hấp thu dinh dưỡng (đặc biệt là hoạt hóa các nguyên tố vi lượng) và cải thiện sức khỏe tổng thể của cây trồng.

5. CÁCH SỬ DỤNG PHÂN BÓN HỮU CƠ HUMIC HIỆU QUẢ

• Sử dụng đều đặn, đúng nồng độ: Axit Humic không trực tiếp cung cấp dinh dưỡng khoáng đa lượng, mà chủ yếu cải thiện cấu trúc đất và tăng Khả năng Chelat hóa, từ đó tối ưu hóa khả năng hấp thu dinh dưỡng. Vì vậy, cần bón định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất, đảm bảo liều lượng phù hợp với chu kỳ canh tác và loại cây trồng. Thông thường, lượng bón dao động từ 1-2 kg/ha mỗi lần, có thể dùng làm bón lót hoặc bón thúc tùy thuộc vào giai đoạn sinh trưởng của cây, tuân thủ Nguyên tắc 4 đúng (Đúng loại, Đúng liều, Đúng lúc, Đúng cách).
• Kết hợp các loại phân khác: Axit Humic có khả năng làm tăng cường Hiệu quả sử dụng phân bón (NUE). Do đó, khi kết hợp Axit Humic với các loại phân khác như phân hữu cơ hoặc phân hóa học (NPK), cây sẽ sử dụng phân hiệu quả hơn, vừa tiết kiệm chi phí vừa giảm thiểu tác động xấu đến môi trường. Đây là một phần quan trọng của Quản lý dinh dưỡng tổng hợp (INM). Khi pha trộn với phân bón lá khác, nên hòa tan Axit Humic với nước trước để đảm bảo hỗn hợp đồng nhất và hạn chế đối kháng ion.
• Hạn chế phun lên lá: Một số loại Axit Humic khi phun đậm có thể để lại vệt đen trên lá, làm cản trở quá trình quang hợp. Vì vậy, nếu phun lên lá, nên sử dụng nồng độ loãng từ $0,5-1 \text{g/lít}$ và chọn những ngày trời râm mát. Để đạt hiệu quả tối ưu, đặc biệt là chức năng giải độc hữu cơ và cải tạo đất, ưu tiên bón Axit Humic vào gốc cây (hoặc thông qua Hệ thống tưới nhỏ giọt), giúp bộ rễ cây hấp thu dinh dưỡng tốt hơn.
• Một số cách bón phân hữu cơ Humic:
• Bón lót: Trộn Humic trực tiếp vào đất trước khi gieo trồng để cải thiện độ phì nhiêu và cấu trúc đất, tạo điều kiện thuận lợi cho rễ cây phát triển.
• Bón thúc: Kết hợp Humic với các loại phân khác như NPK hoặc Kali vào những thời điểm vàng quan trọng của cây (ví dụ như ra hoa, đậu quả hoặc thời kỳ đón đòng đối với lúa), giúp tăng hiệu quả hấp thu dinh dưỡng.
• Bón lá: Hòa tan Axit Humic trong nước để phun trực tiếp lên lá, giúp cây hấp thu dinh dưỡng nhanh và tăng cường khả năng quang hợp. Khi phun cần chú ý pha loãng đúng nồng độ để tránh làm tổn hại lá cây.

6. MỘT SỐ LƯU Ý KHI SỬ DỤNG PHÂN BÓN HỮU CƠ HUMIC CHO CÂY TRỒNG

Khi bón phân Humic cho cây, bà con cần chú ý một số điểm để đạt hiệu quả tối ưu. Trước hết, nên hòa tan phân vào nước trước khi tưới gốc, giúp tăng cường Tính linh động của Humic và phân phối đều trong vùng rễ hoạt động, nhờ đó cây dễ hấp thu hơn. Sau khi bón Humic, có thể bổ sung thêm phân NPK từ 5-7 ngày sau hoặc trộn cùng lúc Humic với NPK để rải đồng thời. Việc này tận dụng tối đa Khả năng Chelat hóa của Humic để tăng hiệu quả sử dụng phân bón (NUE) của NPK, tùy theo nhu cầu dinh dưỡng của cây.

Thời điểm lý tưởng để bón Humic là khi thời tiết mát mẻ (sáng sớm hoặc chiều tối) và đất có độ ẩm tốt. Điều kiện này giúp cây hấp thu dinh dưỡng hiệu quả, đồng thời giảm nguy cơ quang phân (do ánh nắng mạnh) hoặc rửa trôi, hỗ trợ làm giàu hệ vi sinh vật. Ngược lại, không nên bón khi trời quá nắng nóng hoặc đất quá khô, vì lúc này cây khó hấp thu và hiệu quả phân bón giảm do phản ứng keo đất bị ảnh hưởng.

Cuối cùng, sau khi bón phân, cần tưới đủ nước để phân hòa tan hoàn toàn trong đất, thúc đẩy phản ứng keo đất và tạo môi trường thuận lợi cho rễ cây hấp thụ dưỡng chất và phát triển khỏe mạnh. Đây là một phần quan trọng trong Quản lý nước và dinh dưỡng để tối ưu hóa độ pH và Độ dẫn điện (EC) của đất.

7. KẾT

Sử dụng phân bón hữu cơ Humic không chỉ là giải pháp nâng cao năng suất và tối ưu hóa chi phí mà còn là cách chăm sóc đất mẹ – nền tảng Phục hồi hệ sinh thái đất và xây dựng một nền nông nghiệp hài hòa với thiên nhiên. Với các thực thể Axit Humic và Fulvic mạnh mẽ, khi đất mẹ được nuôi dưỡng, bộ rễ cây phát triển khỏe mạnh, cây trồng hấp thu dinh dưỡng hiệu quả (tăng NUE), mùa màng trở nên bội thu và nông sản đạt chất lượng cao, đồng thời góp phần vào Khả năng giữ Carbon và bảo vệ môi trường xung quanh, đảm bảo An ninh lương thực cho tương lai

Tham khảo thêm tại: https://ecolar.vn/blogs/phan-bon-huu-co-sinh-hoc/phan-bon-huu-co-humic 

👉 Xem thêm các dòng phân bón hữu cơ cao cấp tại https://ecolar.vn/ và các bài viết hữu ích về phân bón hữu cơ tại: Blog phân bón hữu cơ của Ecolar  – thương hiệu tiên phong trong giải pháp nông nghiệp bền vững tại Việt Nam.